در نقد و معرفی کتاب «جلال آل‌احمد را چگونه می‌شناسید»

بدبینی به روشنفکری

 پنجاه و یکمین نشست گروه ادبیات عصرکتاب با حضور استادان، دانشجویان و علاقه‌مندان ادبیات به همت اداره‌ی کل کتابخانه‌های عمومی استان در سالن اجتماعات کتابخانه‌ی عمومی سهروردی زنجان برگزار شد. این نشست عصر روز چهارشنبه 29 مهرماه، به معرفی، نقد و بررسی کتاب «جلال آل احمد را چگونه می‌شناسید؟» تألیف عصمت صدرمحمدی، با حضور نویسنده اختصاص داشت.

در ابتدای این جلسه مهدی جلیل‌خانی، سرگروه ادبیات عصرکتاب در رابطه با نویسنده و مترجم تأثیرگذار دهه‌های 30 و 40 اظهار داشت: جلال در آذرماه 1302 در تهران به دنیا آمد، دوران کودکی و نوجوانی جلال در نوعی رفاه اشرافی روحانیت سپری شد. پس از اتمام دوران دبستان پدر وی به جلال اجازه‌ی تحصیل در دبیرستان را نداد اما او دور از چشم پدر در کلاس‌های شبانه‌ی دارالفنون درس خواند و روزها کار کرد.

در سال‌های آخر دبیرستان، جلال با افکار کسروی و شریعت سنگلجی آشنا گردید و همین مقدمه‌ای شد برای پیوستن وی به حزب توده.

جلیل‌خانی افزود: مؤلف سفرنامه‌ی «خسی‌ در میقات» در سال 1322 وارد دانشسرای عالی تهران شده و در رشته‌ی ادبیات مشغول به تحصیل گشت و یک سال بعد به عضویت حزب توده درآمد.

در نقد و معرفی مجموعه‌ی شعر پسته‌ی لال سکوتِ دندان‌شکن است:

فرانو؛ شعری متناسب با ذوق و ذائقه‌ی ایرانی

محمدعلی حیدری، روزنامه‌ی مردم‌نو

پنجاهمین جلسه‌ی گروه ادبیات عصرکتاب اداره‌ی‌کل کتابخانه‌های عمومی استان زنجان به معرفی، نقد و بررسی کتاب «پسته‌ی لال، سکوتِ دندان‌شکن است» نوشته‌ی اکبر اکسیر اختصاص یافت.

این جلسه که با حضور استادان، دانشجویان و علاقه‌مندان در تالار همایش‌های انجمن فرهنگی‌‌ـ‌اجتماعی زنان ساعت 5 عصر روز سه‌شنبه 26 خرداد برگزار شد، ابتدا مهدی جلیل‌خانی، مسؤول گروه ادبیات عصرکتاب به معرفی شاعر، پرداخت و اظهار داشت: اکبر اکسیر متولد 1332 در محله‌ی آبروان شهرستان آستارا است. پس از پایان کارشناسی ادبیات در رشت دبیر ادبیات دبیرستان‌های آستارا شد و در حال حاضر بازنشسته‌ی آموزش و پرورش است و به شاعری، نقد شعر و طراحی آرم و گرافیک می‌پردازد.

وی افزود: شاعر کتاب "پسته‌ی لال، سکوت دندان‌شکن است" شاعری را از سال 47 در انواع قالب‌های شعری شروع نمود. اکسیر در سال 61 اولین مجموعه‌ی شعرش با نام "در سوگ سپیدداران" را در 11 هزار نسخه منتشر کرد. وی از سال 72 تا 81 از شعر کناره گرفت و پس از 10 سال با پیشنهاد شعر فرانو به جامعه‌ی ادبی ایران، دوره‌ی جدید شعری خود را آغاز نمود و طنز به مفهوم مطلق را با شعرهای جدیدش عرضه کرد.

مسؤول گروه ادبیات عصر کتاب گفت: اکسیر، اولین مجموعه از این نوع شعر را با نام "بفرمایید بنشینید صندلی عزیز!" در سال 82 در 3000 نسخه چاپ و منتشر کرد. در سال 85 دومین مجموعه‌ی شعر فرانو را با نام "زنبورهای عسل دیابت گرفته‌اند" به چاپ رساند که بلافاصله به چاپ دوم رسید و در حال حاضر مراحل آماده‌سازی برای چاپ سوم را طی می‌کند. این مجموعه به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران و اثر برگزیده‌ی حوزه‌ی هنری به عنوان کتاب طنز سال در سال 85 انتخاب شد.

سرامی در آیین نقد کتاب «عشق در ادیان و ملل و عرفان اسلامی در ایران»:

درک یگانگی از راه عشق میسر است

مریم مرادخانی

 پرونده‌ی نقد گروه ادبیات در بهار امسال با عشق گشوده شد. کتاب «عشق در ادیان و ملل و عرفان اسلامی در ایران» نوشته‌ی مصیب توسلی‌افشار در چهل و نهمین نشست گروه ادبیات عصرکتاب، در بوته‌ی نقد و معرفی قرار گرفت.

این نشست با حضور نویسنده‌ی اثر مانند نشست‌های پیشین عصرکتاب در محل سالن اجتماعات انجمن فرهنگی اجتماعی زنان برگزار شد. قدمعلی سرامی و سعیدرضا بیات، از جمله منتقدان کتاب «عشق در ادیان و ملل و عرفان اسلامی در ایران» بودند که توسط انتشارات نیکان‌کتاب زنجان با تیراژ 2000 نسخه در بهار 1386 به چاپ رسیده است.

اولین نشست این گروه در سال جدید، با سخنان مهدی جلیل‌خانی آغاز شد. جلیل‌خانی ضمن گرامی‌داشت یاد استاد رضا سید‌حسینی مترجم و معلم ادبیات داستانی اضافه کرد: به تازگی کلیات و مجموعه شعرهای حسین منزوی توسط نشر آفرینش و نگاه با سه مقدمه و حذف نزدیک به 10 غزل از این شاعر و کاستی‌های فراوان منتشر شده است.

سرگروه ادبیات عصرکتاب، حدیث سانسور آثار نویسندگان و روشنفکران را حدیثی غم‌انگیز و نابخردانه خواند و تصریح کرد: هنوز جای پرسش است که به چه مجوز و قانونی آثار فرهنگسازان ما را این‌گونه تکه پاره می‌کنند.

جلیل‌خانی در ادامه‌ در بیان عملکرد پنج ساله‌ی گروه ادبیات گفت: از 49 نشست برگزار شده در طی پنج سال، تاکنون بیش از 11 اثر از نویسندگان و ناشران زنجانی معرفی و نقد شده است.

وی عصرکتاب را فرصتی برای معرفی چهره‌های ناشناخته زنجانی دانست که به بیان دیدگاه‌ها و نظرات و مشکلات خویش می‌پردازند.

در آیین نقد و بررسی مجموعه‌ی داستان «حوای دور» عنوان شد:

داستان‌های حوای دور، درونیات یک زن ایرانی است

یك منتقد گفت: داستان‌های کتاب «حوای دور» درونیات یك زن ایرانی است و مثل دفتر خاطراتی است که نویسنده از نوشتن آن لذت می‌برد.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه‌ی زنجان، در چهل و هشتمین نشست گروه ادبیات عصركتاب زنجان كه به نقد و بررسی كتاب «حوای دور» نوشته‌ی پرچین شاه‌محمدی اختصاص داشت، سلمان كریمی همچنین اظهار كرد: کتاب حاضر شباهت زیادی به کتاب‌های «چهل‌ نامه‌ی کوتاه به همسرم» نوشته‌ی نادر ابراهیمی و «گفت‌و‌گوهای تنهایی» اثر دكتر علی شریعتی دارد؛ از این‌رو همچون این آثار، افکار نویسنده‌ی این كتاب نیز در میان داستان‌های کتاب به چشم می‌خورد.

در این جلسه، محمدعلی خامه‌پرست نیز بیان كرد: مقدمه‌ی این کتاب سپر دفاعی نویسنده و ویراستار در مقابل نقد است.

این داستان‌نویس با اشاره به استانداردها و مشخصات شعر و داستان کوتاه و دیگر نوشته‌ها، تصریح كرد: یک نوشته گاه به علت رعایت نکردن استانداردها، به جای داستان، به ژانر و متنی دیگر تبدیل می‌شود. در كتاب حاضر، برخی داستان‌ها فاقد واقعه و روایت‌اند.

در آیین نقد و بررسی رمان خاله‌بازی نوشته‌ی بلقیس سلیمانی عنوان شد:

رمان ایرانی، محصول تفکر معنوی مشروطه‌خواهانه است

گروه گزارش، روزنامه‌ی مردم‌نو: خانم دکتر برای لحظه‌ای به من خیره می‌شود. نگاهش جور عجیبی است. از آن شیطنت همیشگی خبری نیست، بالأخره به حرف می‌آید و می‌گوید: «خانم بداشتی نمی‌تواند بچه‌دار بشود».

برای لحظه‌ای من هم به او خیره می‌شوم، احتمالاً می‌خواهم عمق حرف او را دریابم. دلم آشوب است و حسی از تنفر از درونم شروع به بالیدن می‌کند.

«نمی‌دونستم قبلاً شوهر کرده».

غش‌غش می‌خندد. نگاهش باز هم شیطنت‌آمیز می‌شود و می‌گوید: «آخ از دست شما مردها».

«می‌تونست همان اول بگه، نباید با من بازی می‌کرد».

«آروم. آروم آقاپسر، چرا تند می‌ری، اون شوهر نکرده، بکر و باکره، نترس دست هیچ مردی به اون نخورده، مطمئن».

«پس از کجا می‌دونه بچه‌دار نمی‌شه؟»

بازهم می‌خندد، بلند می‌شود و از پنجره به خیابان نگاه می‌کند. به نظرم می‌خواهد مرا در تب و تاب نگه دارد.

«قصه‌ی طولانی داره، اون از اون دست زن‌هایی است که به نحو کاملاً استثنایی یک نقص مادرزادی دارن».

«چه نقصی؟»

«تخمدان نداره».

دکتر سرامی:

مرگ عین‌القضات، هرگز مرگ سیاهی نبوده است

استاد ادبیات دانشگاه زنجان گفت: مرگ عین‌القضات همدانی هرگز مرگ سیاهی نبوده است. او هفتصد سال پیش، جانش را بر سر اعتقاداتش باخت و مرگ را با دل برگزید. مرگ او مرگ سرخ و اندیشمندانه‌ای بود که در فرهنگ و تاریخ ما از این گروه شخصیت‌های بزرگ فراوان دیده شده است. او دگراندیشی بود که با استبداد زمانه‌ی خویش درگیر بود.

دكتر قدمعلی سرامی که در چهل و ششمین نشست گروه ادبیات حلقه‌ی عصرکتاب زنجان، در بررسی کتاب «پژوهشی در اندیشه‌های عرفانی عین‌القضات همدانی» تألیف زهرا فتحی سخن می‌گفت، خاطرنشان ساخت: مرگ، پدر تولد است و همیشه از مرگ یك تن، هزاران نفر زاده می‌شوند. رگ و ریشه‌ی این اندیشه را نیز در اساطیر كهن می‌توان دید. وقتی خون سیاوش بر خاك ریخته می‌شود، درختی كه بر هر یك از برگ‌های آن، تصویر او نمایان است، رستن می‌گیرد.

سرامی در این نشست که روز شنبه 25 آبان‌ماه ساعت 17 به همت اداره‌ی‌‌کل کتابخانه‌های عمومی استان و همزمان با شانزدهمین دوره‌ی هفته‌ی کتاب در محل تالار اجتماعات کتابخانه‌ی سهروردی زنجان برگزار می‌شد، ادامه داد: اگر به پای عشق بروید، اضداد را از میان برداشته خواهید دید. آدم‌های معمولی برای اضداد تفاوت زیادی قائل‌اند ولی در نظر خواص، درمانگر درد ندو تفاوت بین اضداد روا نیست. ما باید هر دو سوی واقعیت را ببینیم و از اضداد استفاده كنیم.

سرامی در خصوص عین‌القضات همدانی گفت: او اندیشه‌هایی ارائه كرده كه برخی به تازگی در سده‌ی اخیر به صورت مستقل ارائه نموده‌اند. برای مثال او معتقد است كه، اصل متن است و مخاطب تنها با متن سر و كار دارد. محرمیت بین متن و خواننده، ضرورت دانستن مؤلف را حذف می‌كند. و این همان سخن منتقدان نو غرب است.

سید عباس سجادی از شاعران جوان خوش‌ذوق و توانای روزگار ماست. مجموعه‌ی «در سکوت سردم می‌شود» در برگیرنده‌ی تعدادی از اشعار اوست که در پائیز 1384 چاپ و منتشر شد و به جایگاهی که در خور خود بود، در میان خوانندگان شعر امروز دست یافت.

این مجموعه در دو بخش غزل، و نیمایی و سپید ترتیب داده شده است. اصولاً هر چه شعر معاصر ما پیش می‌رود، زبان به سمت سادگی و بی‌پیرایگی حرکت می‌کند و این روندی صحیح است. شعر ترجُمان حالات افکار و اندیشه‌ها و گفت‌وگوهای هر قوم و ملت است. باید به زبان رایج هر زمان در سُرایش اشعار توجهی ویژه شود و این نیز امری بدیهی و قابل قبول است. شعر سجادی زبانی زودفهم و گیرا  و در عین حال تأثیرگذار و دلربا دارد. و نشان می‌دهد که این شاعر نسل جوان در این عصر بسیارها کوشیده است و دوران خامی و کم‌تجربگی را پشت سر نهاده است. موتیف‌های شعری سجادی هم اگر چه گسترده و وسیع نیست، اما همان‌هایی‌ست که باید گفته و شنیده شود. رنگِ غالب اشعار این دفتر خاصه در غزل‌ها که بخش اعظم مجموعه را به خود اختصاص داده است، عشق است. نیک می‌دانیم  که عشق خود دریایی است که پرورنده‌ی دُر و مروارید و لعل و خواستنی‌های گران‌بهاست. سجادی نیز در این دریای بی‌کران، منزوی‌وار جاری دشت و صحاری گشته است و از زبان اُبژه‌های گونه‌گون به سخن آمده است.

عصر روز سه‌شنبه 29 مردادماه در چهل و پنجمین نشست گروه ادبیات عصر کتاب، مجموعه‌ی شعر «از زلف‌های خورشید گرفتن» با حضور شاعر آن سعید‌ سلطانی‌‌طارمی به نقد و معرفی گذاشته شد.

در این نشست که در قرائت‌خانه‌ی کتابخانه‌ی عمومی سهروردی زنجان و در کنار قفسه‌های پُرکتاب برگزار می‌شد، ابتدا مهدی جلیل‌خانی مجری برنامه، گفت: سعید سلطانی طارمی متولد 1333 طارم زنجان است. در سال 1357 در رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران پذیرفته شد اما در جریان انقلاب فرهنگی از این دانشگاه اخراج گردید. در دی‌ماه 1375 مجموعه‌ی شعری از او با نام «من زمینی هستم»  خمیر می‌شود و سپس در سال 1377 مجموعه‌ی «رجزخوانی مستانه‌ی قابیل» او، توسط نشر اشاره منتشر می‌گردد.

جلیل‌خانی افزود: تازه‌ترین آثار شعری او «بدایع شکوهمند زن و زمین» و «از زلف‌های خورشید گرفتن» است که هر دو در سال 1385 توسط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان منتشر شده‌اند. سعید سلطانی طارمی اکنون مدیر سایت دینگ‌دانگ است. در شعرهای او به خوبی می‌توان بوی زیتون و طارم را حس کرد، اشعار وی آمیخته با حال و هوای زادگاهش و اغلب در قالب شعر نو نیمایی است.

قصه‌های شیخ‌اشراق از دید 2 منتقد

روزنامه‌ی مردم‌نو 

کتاب «قصه‌های شیخ اشراق» شهاب‌الدین یحیی سهروردی که توسط جعفر مدرس صادقی ویرایش متن شده است، موضوع چهل و چهارمین نشست عصر کتاب گروه ادبیات بود که با حضور اساتید، دانشجویان و ادب دوستان عصر روز 24 تیرماه در سالن آمفی تئاتر سهروردی زنجان برگزار شد.

این جلسه که طبق پوستر نصب شده بر روی سن باید ساعت پنج بعد ازظهر شروع و به معرفی، نقد و بررسی کتاب مزبور می‌پرداخت، با 20 دقیقه تأخیر آغاز شد و بیش‌تر به خود شیخ‌شهاب‌الدین سهروردی پرداخت تا قصه‌هایش.

در ابتدا مهدی جلیل‌خانی، مجری جلسه و مدیر گروه ادبیات به معرفی کتاب مزبور پرداخت و گفت: این کتاب اثر فیلسوف زنجانی، یحیی‌ابن‌حبش‌ابن‌ امیرک ملقب به شهاب‌الدین، شیخ اشراق یا شیخ مقتول است. وی در سهرورد یا قره‌قوش خدابنده‌ی زنجان زاده شد.

دكتر مجتبی بشردوست:

تفكر انتقادی در جامعه‌ای رشد می‌كند كه بسترهای لازم فراهم باشد

منتقد ادبیات گفت: نقد، مولود تفكر انتقادی است. اگر در جامعه‌ای تفكر انتقادی نباشد، نقد نیز وجود نخواهد داشت. تفكر انتقادی در جامعه‌ای رشد می‌كند كه بسترهای لازم برای نقد فراهم آید. در جامعه‌ی استبدادی نه تنها نقد رشد نمی‌كند، بلكه آسیبی جدی به آن وارد می‌شود.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه‌ی زنجان، دكتر مجتبی بشردوست اظهار داشت: در ادبیات و نقد ادبی همیشه مسأله‌ی نسبیت مطرح است و علت آن هم این است كه جهان همواره در حال تغییر و تحول است.

وی كه در چهل و سومین جلسه‌ی گروه ادبیات عصركتاب اداره‌ی‌کل امور کتابخانه‌های عمومی استان زنجان در خصوص "آسیب‌شناسی نقد ادبی در ایران" در تالار اجتماعات كتابخانه‌ی عمومی سهروردی سخن می‌گفت، افزود: نقد تقریب و تبدیل حس به معیار است. گام اول در نقد، تأثیری است كه در خواننده ایجاد می‌شود و تا زمانی كه این حس زیباشناختی به وجود نیاید قدم‌های بعدی برداشته نمی‌شود.

دكتر مسعود بیات:

رادیكالیزه شدن دكترین اسلام

مهم‌ترین عامل در شكل‌گیری انقلاب بود

مؤلف كتاب انقلاب اسلامی در زنجان،‌ گفت: رادیكالیزه شدن دكترین اسلام و تفسیرها و تأویل‌های جدیدی كه جنبه‌ی ضد سلطنت و طاغوت داشتند،‌ از مهم‌ترین عوامل در شكل‌گیری انقلاب اسلامی ایران بودند. توسل به نیروهای مذهبی، ‌در آن مقطع زمانی، سبب پیدایش موج بیداری در بین مردم ایران شد.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)‌ منطقه‌ی زنجان،‌ دكتر مسعود بیات در ادامه افزود: به دو دلیل به نقش نیروهای مذهبی در این كتاب پرداخته‌ام. اول، رسالت مركز اسناد انقلاب اسلامی، زیرا كه این مركز از یك طیف مذهبی می‌باشد. دوم، باور شخصی‌ام كه رویكرد به گروه مذهبیون داشته‌ام، زیرا حتا نیروهای غیرمذهبی كه در انقلاب اسلامی 57 سهیم بودند، ‌روكش و پوششی مذهبی داشتند كه این امر در اسنادی كه به دست آورده‌ام، كاملاً‌ مشهود است.

در جست‌وجوی دموکراتیک‌ترین قالب ادبی

در نقد «كوتاه‌ترین داستان» اثر «استنلی بابین»، ترجمه‌ی مهران مرتضایی

چهل و دومین نشست گروه ادبیات عصر كتاب زنجان، عصر روز چهارشنبه هشتم اسفندماه در نقد كتاب «كوتاه‌ترین داستان» اثر استنلی بابین با ترجمه‌ی مهران مرتضایی مترجم و داستان‌نویس زنجانی در تالار اجتماعات كتابخانه‌ی سهروردی برگزار شد.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه‌ی زنجان، مهدی جلیل‌خانی، مجری جلسه، در ابتدا توضیحاتی را پیرامون هنر مینی‌مال ارائه داد و گفت: هنر مینی مال، حدوداً از دهه‌ی 1960 میلادی و پس از جنگ جهانی دوم، در آمریكا شكل گرفت. مینی‌مالیسم در هنر نقاشی عموماً ‌از اشكال ساده‌ی هندسی تشكیل شده است كه در آن مقدار محدودی رنگ مشاهده می‌شود.

در معماری مینی‌مال نیز دیوارها بدون كوچك‌ترین انحناء و جزئیات ساخته می‌شوند و سعی می‌شود كه با کم‌ترین امكانات بیش‌ترین بهره برده شود.

جلیل‌خانی ادامه داد: اصولاً فلسفه‌ی مینی‌مالیستی با روی آوردن به کم‌ترین امكانات زندگی و ساده بودن، بنیان نهاده شده است. در ادبیات نیز این تأثیر بسیار جذاب‌تر و واضح‌تر است؛ نویسنده با پرهیز از پرداختن به موارد غیرضروری، به خواننده این امكان را می‌دهد كه در بسیاری از موارد، داستان را با افكار شخصی خویش درك كند و مسیر را برای ادامه‌ی داستان، انتخاب كند.

او در پایان با بیان تعاریف مختلف از داستان کوتاهِ کوتاه یا مینی‌مال، از این قالب با عنوان دموکرات‌ترین شکل ادبی نام برد چراکه در ایجاز خود به خواننده احترام می‌گذارد. وی افزود: در روزگار کم‌حوصلگی‌ها و مشغله‌ها این ایجاز و مختصرگویی نیاز زمانه‌ی امروز است.

خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): چهل و دومین جلسه‌ی گروه ادبیات عصركتاب اداره‌ی کل امور كتابخانه‌های عمومی استان زنجان به نقد كتاب«كوتاه‌ترین داستان» اثر «استنلی بابین» اختصاص می‌یابد.

مهدی جلیل‌خانی،‌ سرگروه ادبیات عصركتاب اداره‌ی كل امور كتابخانه‌های عمومی استان زنجان، درگفت‌و‌گو با خبرگزاری كتاب ایران(ایبنا)، در این‌باره گفت: این كتاب در سال 1381 از سوی نشر سالی با شمارگان 2200 نسخه منتشر شده است و 130صفحه دارد. دلیل انتخاب این اثر برای معرفی و نقد در حضور جوانان علاقه‌مند زنجانی، سبك خاص نگارش كتاب است كه در حوزه‌ی داستان مینی‌مال جای می‌گیرد.

وی افزود: داستان‌های این كتاب صفر، دو،‌ چهار، هشت، 16، 32 و 64 كلمه‌ای هستند. مترجم این كتاب مهران مرتضایی، از صاحب‌قلمان زنجانی مقیم استرالیا، دارای درجه كارشناسی ارشد ادبیات نمایشی است.

جلیل‌خانی ادامه داد: در جلسه‌های گروه ادبیات عصر كتاب، منتقد خاصی وجود ندارد و علاقه‌مندان به شیوه‌ی آزاد درباره‌ی آثار مورد بحث نظر می‌دهند. معرفی شاعران و نویسندگان توانا ولی گمنام زنجان، هدف اصلی برنامه‌های نقد كتاب این گروه است.

علاقه‌مندان به شركت در این جلسه‌ی نقد می‌توانند ساعت 17 روز چهارشنبه (‌هشتم اسفندماه) در سالن اجتماعات کتابخانه‌‌ی عمومی سهروردی زنجان حاضر شوند.

یك شوخی پیچیده با مخاطب

نقد و بررسی رمان آزاده خانم و نویسنده‌اش، رضا براهنی

آزادی از قید زنجیرهای ِ قطعیت

نقد و بررسی کتاب «امیرزاده‌ی کاشی‌ها»، نوشته‌ی پروین سلاجقه

تقدس‌زدا و خشونت‌گریز

نقد و بررسی مجموعه شعر زن، تاریکی، کلمات، حافظ موسوی

محمدرضا پریشی

اشاره: متن حاضر، سخنرانی محمدرضا پریشی در جلسه‌ی نقد و بررسی کتاب «دریاروندگان جزیره‌ی آبی‌تر» در سالن آمفی تئاتر کتابخانه‌ی سهروردی زنجان است. این نشست اگر چه مربوط به پانزدهم تیرماه 1385 است که گزارشی مختصر از آن نیز در همین وبلاگ منتشر گردید، اما به دلیل عدم انتشار کامل این متن و مشغله و دیرکرد محمدرضا در تکمیل و رساندن خطابه از خرمدره که مسافتی از زنجان فاصله دارد، بارگذاری این مطلب تا به امروز به تعویق افتاد. او خود وبلاگ یا رسانه‌ای بی‌غرض و بی‌سانسور سراغ نکرده بود تا این یادداشت را به دست انتشار بسپارد، پس برای شماره‌ی چهارم «اشراق» آماده کرده بود، و تنها دلیل انتشارش در وبلاگ «بوی کاغذ» نیز، پاسداشتِ حرمت امانتداری، رفاقت و همکار بودن ماست و نه یارگیریِ جانبدارانه و بی‌پایه! چه، که مقام ادبی و پیگیری‌های مصرانه‌اش در این راه، قدر و قربی بیش از این‌ها دارد.

محمدرضا پریشی متولد اردیبهشت‌ماه 1354 خرمدره است. او دارای مدرک کارشناسی پرستاری و از شاگردان مستقیم هوشنگ گلشیری و عباس معروفی است که تا کنون داستان‌ها، مقالات ادبی، اجتماعی و سیاسی‌اش در مجلات نامه، کارنامه، ادبستان، بایا و... منتشر شده‌اند. پریشی تا کنون کتابی منتشر نکرده اما به گفته‌ی خودش دو کتاب آماده‌ی چاپ دارد: یکی مجموعه‌ داستانی با نام احتمالی «نقطه‌ای وسط پیشانی» و دیگری مجموعه‌ شعری با نام احتمالی «لیلی ِشب‌های تار».

در معرفی ِ کتاب شاهدبازی در ادبیات فارسی، نوشته‌ی سیروس شمیسا

شناسنامه‌ی کتاب:

شاهدبازی در ادبیات فارسی، دکتر سیروس شمیسا، نشر فردوس، 282 صفحه، چاپ اول، 1381، 2000 نسخه، 2000 تومان.

زندگی‌نامه‌ی دکتر سیروس شمیسا: این‌جا

«معشوق شعر فارسی در غالب ادوار مرد بوده است، نه زن.» این جمله عجیب است، اما واقعیت دارد، اگرچه کمی هم آزاردهنده است؛ آزاردهنده از آن جهت که در دوره‌هایی از حیات تاریخی ایران، به دلایلی که شاید ناشی از الگوی ِغلط پادشاهان و رجال سیاسی و اجتماعی کشور، یا عدم حضور زن در جامعه و محبوس ماندن‌اش در خانه و تا حدی نیز به تأثیرات فرهنگ زن‌ستیز و انزواطلب زنان در جامعه‌ی گذشته‌ی ایرانی باز می‌گشته است، همجنس‌گرایی رواج داشته و تا فولکلور و شعر و نثر ایران راه یافته است؛ چه به شکل مذموم آن که همراه با اعمال جنسی بوده، و چه در حد عشق ِ روحانی، نظربازی، جمال‌پرستی، و مرشد و مریدبازی ِ آن.

مطالب كتاب شاهدبازی در ادبیات فارسی كه بر مبنای شواهد گوناگونی از متون نظم و نثر فراهم آمده، گزارشی است از پدیده‌ی "شاهدبازی"و سابقه‌ی آن در ادبیات فارسی كه در شش فصل برحسب دوره‌های تاریخی تدوین شده است. این دوره‌ها عبارت‌اند از: غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان، تیموریان و اوایل صفویه، صفویه و افشاریه و زندیه، دوره‌ی قاجار و پهلوی.

من به ظلمت گردن نمی‌نهم

جهان را همه در پیراهن ِ کوچکِ روشن‌ات خلاصه کرده‌ام

و دیگر به جانبِ آنان

باز

      نمی‌گردم.

(مجموعه اشعار شاملو، ص 384)

امروز دوم مرداد ششمین سالگرد غول زیبای شعر ایران، احمد شاملو (2 مرداد 1379- 21 آذر 1304) است. شاعر، مترجم، روزنامه‌نگار، محقق و روشنی‌یابِ نیم‌قرن از تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران؛ شاعری که به تعبیر زنده یاد منوچهر آتشی، 70 سال شعر مجسم بود.

شاملو را همین توصیف بس که سر در برابر هیچ حاکمی خم نکرد و جز از برای مثلث زن، آزادی، عدالت نسرود و نگفت. او با هر آنچه که انسان را در دام می‌کشید، بد بود. به هیچ صراط ایدئولوژی‌زده‌ای گام نگذاشت. او مردِ «نه»گفتن به تمام ساختارهای قدرتمدار و سیاسی بود و تا پایان نیز بدین راه ماند. شاملو را همین بس که بماند در خاطره‌ی جاودانگی این سرزمین و تاریخ روشنفکری ایران.

در زیر پاره‌ای از گزین‌گویه‌های شاملو را می‌خوانید که از کتاب گرین‌گویه‌های او  با نام "لالایی با شیپور"  به گردآوری ایلیا دیانوش، انتخاب شده است. گزین‌گویه‌هایی كه شاملوی سترگ و دغدغه‌های‌ بزرگش را بیشتر و بی‌واسطه‌تر به ما خواهد شناساند. از این رو می‌توان حتا بیش از مجموعه‌ی اشعار شاملو، كتاب گزین‌گویه‌هایش را مانیفست او دانست. این كتاب در نشر مروارید منتشر شده است.

روشنفکری، مهم‌تر از نویسندگی؟

بزرگداشت عباس معروفی و نقد مجموعه داستان دریاروندگان جزیره‌ی آبی‌تر

بیست و ششمین جلسه‌ی نقد گروه ادبیات "عصر کتاب" زنجان، این‌بار به بررسی مجموعه داستانی از سیدعباس معروفی اختصاص داشت. گروه منتقدانِ عصر کتاب، عصر روز پنج‌شنبه پانزدهم تیرماه 85 در محل سالن آمفی تئاتر کتابخانه‌ی سهروردی به بحث و بررسی پیرامون یکی ازآخرین مجموعه داستان‌های منتشر شده‌ی نویسنده‌ی در تبعید، عباس معروفی، یعنی "دریاروندگان جزیره‌ی آبی‌تر" پرداختند.

این جلسه که ساعت 30/17 دقیقه برگزار می‌شد، با اجرای مهدی جلیل‌خانی، از اعضای گروه ادبیات عصر کتاب آغاز شد. جلیل‌خانی پیش از پرداختن  به موضوع ِ جلسه، از چند رویداد فرهنگی روز یاد کرد؛ ازجمله "روز قلم" که روز چهاردهم تیرماه به این نام نامگذاری گردیده، و بعد خبر غرورآفرین نامزدی خانم سیمین بهبهانی بانوی شعر ایران، برای دریافت جایزه‌ی نوبل ِ ادبیات سال 2007.

ویرجینیا وولف یکی از زنان برجسته‌ی ادبیات در قرن گذشته است. او در سال 1882 در لندن به دنیا آمد. پدرش مردی اشراف‌زاده و بافرهنگ بود و ویرجینیا گر چه از آموزش رسمی بی‌بهره بود، ولی كتابخانه‌ی پدر را در اختیار داشت. او از كودكی می‌خواست نویسنده شود و شب‌ها «در حالی كه بزرگ‌ترها مشغول صرف شام بودند، روی كاناپه‌ی سبز رنگ می‌نشست و می‌نوشت.» ویرجینیا خواننده‌ای سیری‌ناپذیر نیز بود. بعدها چند واقعه، ازجمله از دست دادن مادر در سیزده سالگی و مرگ خواهرش كه دو سال بعد روی داد او را از پا در آورد. با این حال رویداد فاجعه‌آمیز كودكی او تجاوز برادرخوانده‌اش بود كه هنگام 6 سالگی ویرجینیا  تأثیری پایدار بر وضع روانی او نهاد. ویرجینیا پس از مرگ مادر به شدت افسرده شد و در بیست و دو سالگی بار دیگر چنان به افسردگی دچار شد كه اقدام به خودكشی كرد. او در سی سالگی با لئونارد وولف ازدواج كرد و سال بعد بار دیگر دست به خودكشی زد. از آن پس نیز بارها به بستر بیماری افتاد یا روانه‌ی بیمارستان شد. تلاش‌هایش برای خودكشی سرانجام در بهار 1941، در حالی كه 59 سال داشت و در اوج شهرت بود به نتیجه رسید. ویرجینیا وولف با جیب‌های پر از سنگ به روخانه‌ی اوز رفت و خود را غرق كرد.

خواهرزاده‌اش آنجلیكا گارنت، در مورد ویژگی‌های او، تصویری در خور به دست داده كه حاكی از ذهن فعال او در پس جسمی ضعیف و عصبی بود: «هنگام استراحت از نشستن اكراه داشت. او همیشه راه می‌رفت. با ران‌هایی بلند و باریك و پوشیده در دامنی بلند شیب‌ها را می‌پیمود، یا در خیابان‌های لندن قدم می‌زد. او هرگز آرامش نداشت و واقعاً استراحت نمی‌كرد. او معبدی تاریك بود كه رویش پوستی شفاف كشیده بودند.»

شناخت سیر اندیشه‌های نیكِ نیاكان

در نقد و بررسی کتاب "شناخت شاهنامه" نوشته‌ی آرش شریف‌زاده عبدی

اولین جلسه‌ی نقد و بررسی گروه ادبیات عصر كتاب زنجان در سال 85 مصادف گردید با روز اول اردیبهشت ماه، روزسعدی، استاد كم نظیر ادبیات و فرهنگ ایرانی.

در این نشست كه هم‌چون گذشته در كتابخانه‌ی سهروردی زنجان و با حضور و همت مدیریت امور كتابخانه‌های عمومی استان برگزار شد، كتاب «شناخت شاهنامه» با عنوان فرعی «چگونه شاهنامه بخوانیم» نوشته‌ی «آرش شریف‌زاده‌ی عبدی»  نویسنده‌ی مقیم دانمارک، معرفی و نقد و بررسی گردید.

این جلسه با سخنان كوتاه حامد صمدی از اعضای منتقد هیأت مدیره‌ی عصر كتاب كه اجرای آن را بر عهده داشت، آغاز شد. صمدی ابتدا با گرامی‌داشت روز سعدی و خواندن غزل زیبایی از شیخ اجل، به آغازه‌های شاهنامه و گردآوری و مكتوب ساختن اسطوره پرداخت. وی گفت: «نمی‌شود گفت كه اندیشه‌ی تدوین داستان‌های حماسی اقوام ایرانی از زمان حكومت كیومرث تا پایان زندگی یزگرد سوم، در دوره‌ی استیلای اعراب بر سرزمین ایران، نخستین بار به ذهن چه كسانی خطور كرده است و آیا ایشان توانسته‌اند این حكایت‌های پراكنده را گردآوری كنند یا خیر.

الگویِ شهامتِ روشنفكری

بررسی مجموعه آثار هوشنگ گلشیری با نگاهی به داستان بلند آینه‌های دردار

بیست و دومین نشست عصر كتاب گروه ادبیات، با همكاری مدیریت امور كتابخانه‌های عمومی استان روز بیست و هشتمِ آخرین جمعه‌ی بهمن‌ماه 84 در محل سالن قرائت‌خانه‌ی كتابخانه‌ی سهروردی زنجان، در میزگردی محصور در كتاب‌ها و قفسه‌های كتاب این كتابخانه‌ی معتبر و باسابقه‌ی زنجان، برگزار گردید.

این جلسه به بررسی آثار هوشنگ گلشیری، داستان‌نویسِ برجسته‌ی ایرانی و خالق سری رمان‌های بزرگ فارسی، هم‌چون شازده احتجاب، آینه‌های دردار، شاهِ سیاه‌پوشان و جن‌نامه، اختصاص داشت.

هوشنگ گلشیری (زاده‌ی ۲۵ اسفند ۱۳۱۶ در اصفهان، درگذشته‌ی ۱۶ خرداد ۱۳۷۹ در بیمارستان مهر تهران) نویسنده‌ی معاصر ایرانی و سردبیر مجله‌ی کارنامه، اولین مجموعه داستان خود "مثل همیشه" را در سال ۱۳۴۷ منتشر کرد. فعالیت ادبی او به نوشتن داستان کوتاه و رمان محدود نماند. همکاری با نشریات ادبی، اداره‌ی کارگاه‌های داستان‌نویسی، آموزش ادب معاصر و کهن، و تلاش برای تحقق آزادی قلم و بیان، جلوه‌های دیگری از زندگی او بودند.

پایه‌گذاران دموكراسی ادبی

بیست و یكمین نشست گروه ادبیات عصر كتاب زنجان، عصر سی‌ام دی‌ماه سرد 84 به نقد تندی از كتاب «پایه‌گذاران نثر جدید فارسی» نوشته‌ی حسن كامشاد 80 ساله گذشت.

این جلسه كه به همت مدیریت امور كتابخانه‌های عمومی استان، و به مجری‌گری هادی وحیدی برگزار شد، هم‌چون روال گذشته ابتدا نویسنده‌ی كتاب ِ مورد بررسی، معرفی گردید. هادی وحیدی گفت: «حسن كامشاد متولد 1304 تهران، دارای لیسانس علوم سیاسی از دانشگاه تهران و دكترای ادبیات و زبان فارسی از دانشگاه كمبریج انگلستان است، و استاد زبان فارسی دانشگاه كمبریج، استاد مدعو دانشگاه كالیفرنیا و استاد سابق دانشگاه تهران بوده است. از آثار كامشاد عبارتند از: ترجمه‌هایی هم‌چون "در خدمت طاووس، خاورمیانه، استالین مخوف، عیسی، دنیای فرضی، قبله‌ی عالم،... و نیز تألیف كتاب «پایه‌گذاران نثر جدید فارسی كه به زبان انگلیسی و سپس فارسی منتشر شده ‌است.‌»

سنت‌گرایی، با منطق ِ شاعرانه‌‌ی ِ پرواز

با نگاهی به کتاب «منطق‌الطیر»، تصحیح محمدرضا شفیعی‌کدکنی

شناسنامه‌ی کتاب: منطق‌الطیر، عطار نیشابوری، تصحیح محمدرضا شفیعی‌کدکنی، نشر سخن، 903صفحه، وزیری، چاپ اول، 1383، 8500 تومان.

امروزه‌روز «سنت‌گرایی» كه اساساً مفهومی متفاوت از «سنتی‌بودن» است، بر آن است كه خلاصی از قید مدرنیسم لزوماً منوط به فرود در چاه پست‌مدرنیسم نیست، چرا كه پست‌مدرن هم، به تعبیر سنت‌گرایان، كم و بیش دچار همان عارضه‌هایی‌ست كه مدرنیسم را فلج كرده است.

بدتر این كه هنوز كسانی از این گروه ِ سنت‌گرا برای احیا سنت و رنگ و جلا دادن به آن و پوشاندن جامه‌ای زرتار به كسوت ِ این پیر ِ منحنی، در پست‌مدرن به دنبال نشانه‌های عرفانی بوده و هستند، عرفانی كه به یقین، باور و ایمانی پیش‌مدرن و خردستیز است.

آن روح ِ كفتری ِ ناب

در نقد و معرفی ِ رمان نویسنده نمی‌میرد ادا در می‌آورد

شناسنامه‌ی کتاب: نویسنده نمی‌میرد ادا در می‌آورد، حسن فرهنگی، نشر ورجاوند، 216 صفحه، رقعی، چاپ اول1382، 1800 تومان

هیچ‌گاه برای از بین بردن اندیشه‌ای نو،

 به فكر ِ حذف ِ صاحب اندیشه نباشید،

زیرا ممكن است اندیشه‌ای بهتر، جایگزین اندیشه‌ی قبلی شود!

[؟] 

این كتاب با همه‌ی رنگ‌آمیزی‌ها و رمزآفرینی‌هایش، همواره براین عقیده راسخ است كه: نویسنده را پایانی نیست و با قتل او نه تنها آن «روح كفتری» از بین نمی‌رود و نمی‌میرد، كه حتا قوت می‌گیرد و در «امتداد» خویش به افق‌های نوتر و امیدبخش‌تری پیوند می‌خورد و نسل به نسل و قرن به قرن و هزاره به هزاره نضج می‌یابد و جان تازه‌تری می‌گیرد.

شعر ِ دموكراتیك ِ جامعه‌ی ِ مدنی ِ نیما

با نگاهی به کتاب «‌بوطیقای ِ شعر ِ نو‌‌»، تألیف شاپور جورکش

شناسنامه‌ی کتاب:

بوطیقای ِ شعر نو، شاپور جورکش، نشر ققنوس، 336 صفحه، رقعی، چاپ اول 1383، 2800 تومان.

كار ِ «شب‌پا» نه هنوز است تمام!

نیما

سال گذشته (1383) در شب یلدا، برای اولین‌بار، دبیرخانه‌ی «جایزه‌ی ادبی یلدا» كه به همت نشر كاروان و انتشارات اندیشه‌سازان به حوزه‌ی ادبیات داستانی جوایزی اهدا می‌كند، جایزه‌ای به حوزه‌ی نقد ادبی اختصاص داد و «جلیل نوذری» را به عنوان منتقد برگزیده، معرفی كرده است. اتفاقی‌ست مبارك. به ویژه كه امروز نقد‌خوان حرفه‌ای دیگر كم‌تر پیدا می‌شود، و بی‌تردید اهداء چنین جوایزی علاوه بر تشویق ِ منتقد، حس كنجكاوی كتابخوانان را به خواندن نقد و مباحثه‌ی ادبی نیز جلب خواهد كرد. اما طرح این مسأله از جنبه‌‌ای مورد نظر نگارنده‌ی این سطور است كه گروه عصر كتاب هم به امر خطیر نقد كتاب می‌پردازد و بالطبع مسأله‌ی نقد و نقادی را جدی گرفته و قصد دارد آن را در جامعه تسری دهد. و از سویی به نقد «كتاب‌های نقد» (مثل همین كتاب بوطیقای شعر نو) نیز می‌پردازد. پس این توجه به نقد، هم از سوی اهداء‌كنندگان جایزه‌ی نقد ادبی، یا خانه‌ی كتاب ایران، و یا گروه عصر كتاب زنجان، همگی در این راستا پی‌ریزی شده كه هم مباحثه و گفت‌و‌گو را سنتی راهگشا و مفاهمه‌ای مثبت بینگارد و هم آن را به عنوان ژانری جدید و مهم در نظر اهالی قلم، به هدف جلب مخاطبان بیش‌تر به شیوه‌‌‌ی شایان ِ نقادی، حیاتی دوباره دهد.

زن سلوک زنی نامحمود

با نقد و نگاهی به رمان سلوک دولت‌آبادی

شناسنامه‌ی کتاب:

سلوک، محمود دولت‌آبادی، نشر چشمه، 212ص، رقعی، چاپ‌اول 1382، 1600 تومان

با یادآوری روشی در نقد آغاز می‌كنیم. روشی كه هوشنگ گلشیری، نویسنده‌ی نامدار و فقید، در مقدمه‌ی مقاله‌ای با عنوان «حاشیه‌ای بر رمان‌های معاصر» كه اتفاقاً در نقد رمان كلیدر محمود دولت‌آبادی (تنها بر 4 جلد منتشر شده‌ی آن) است، در فروردین1361 در مجله‌ی «نقد آگاه» از آن یاد كرده بود. گلشیری می‌نویسد: «ما در این حاشیه‌ها بر هر كتاب تنها به یك بحث اصلی بسنده می‌كنیم، یعنی یك مساله‌ی اصلی را مدنظر قرار می‌دهیم و از آن زاویه اثر را بازخوانی می‌‌كنیم تا مگر بتوانیم آن ذهنیت حاكم بر كتاب را عریان كنیم، چرا كه قصدمان نه نقد به معنی مألوف، بلكه رهایی از پندارهای كج و معوج در راهگشایی و دیدن افق‌های بازتر، فراتر از این چهاردیواری‌‌هاست كه برای ما ساخته‌اند، یا حتا می‌‌خواهند بسازند»[1]

ثنویت غیرترجیحی در مدرنیته‌ی حافظ

با نگاهی به کتاب «‌گمشده‌ی لب دریا‌» نوشته‌ی دکتر تقی پورنامداریان

شناسنامه‌ی کتاب:

گمشده‌ی لب دریا، دکتر تقی پورنامداریان، نشر سخن، 514 صفحه، وزیری، چاپ‌اول 1382، 4500 تومان

حافظا اين چه كيد ‌و دروغی‌ست

كز زبان می و جام و ساقی‌ست‌؟

نالی ار تا ابد باورم نيست

كه بر آن عشق‌بازی كه باقی‌ست

من بر آن عاشقم كه رونده است! [1]

نيمايوشيج

بی‌ترديد لزوم نگرش انتقادی به گذشته و شعر شاعران تثبيت شده، دستمايه‌ی تفكر نيما در پديدآوردن انقلابی بزرگ در هنر معاصر و بنيانگذاری شعر مدرن فارسی بوده است. اعتراف او در الزام به اين روش در قطعه‌ی فوق كاملاً هويداست.

بازگشت به کلبی مشربی [1]

در نقد کتاب بازگشت به خانه، هارولد پینتر، ترجمه‌ی فتاح محمدی

شناسنامه‌ی کتاب:

بازگشت به خانه، هارولد پینتر، فتاح محمدی، نشرهزاره‌ی سوم (زنجان)،112صفحه، پالتویی، چاپ اول، پاییز 138۲ ،1000 تومان.

«به نظر من منتقدان یك مشت آدم به درد نخور هستند،

ما احتیاجی به آن‌ها نداریم چون كار آن‌ها این است

كه به مردم بگویند چگونه فكر كنند» [2]

هارولد پینتر

نمایشنامه‌ی "بازگشت به خانه" اثر هارولد پینتر و گفت‌وگوهای آن، در فضای بسته‌ی یك اتاق و بین جمعی كه همگی عضوی از یك خانواده‌اند، جریان دارد. روح این نمایشنامه، نمایانگر تكه‌یی از چهره‌ی اروپای غربی است؛ اروپایی آزاد كه در زیر پوست خود به شدت انسان آزادِ غرب را به شیء تقلیل می‌دهد و حتا انسانی را نیز كه قدرت دید و نقد جهان پیرامون‌اش را دارد، در خود مضمحل می‌كند و مجال ابراز وجود و زبان‌گشایی برخلاف خواست جمع را از او می‌گیرد و سرانجام علی‌رغم میل‌اش او را در خود -همچون دیگران- غرق می‌كند:

بیولوژی سرنوشت هیچ‌کس نیست

در نقد کتاب بیولوژی سرنوشت زن است، ایولین رید، ترجمه‌ی فتاح محمدی

شناسنامه‌ی کتاب:

آیا بیولوژی سرنوشت زن است؟، ایولین رید، ترجمه‌ی فتاح محمدی، نشر هزاره‌ی سوم (زنجان)، 48 صفحه، پالتویی، چاپ اول، تابستان 1382، 500 تومان

نویسنده در این كتاب كم‌حجم تلاش كرده تا به استدلال‌ها و حكم‌های كلی كه درصدد اثبات برتری و سلطه‌ی جنس نر بر جنس ماده‌اند، پاسخی موجه بیابد. در جریان این تلاش اولین رید (Evelyn Reed) از گونه‌هایِ حیوانی و نتایج آزمایش‌ها و تحقیقات دانشمندان به عنوان شاهد مثال استفاده می‌كند و با یادآوری پیشینه‌ی انسان‌ها در دوره‌ی باستان به رد پرسشی كه عنوان این كتاب قرار گرفته است، برمی‌آید و آن را افسانه‌ای بیش نمی‌داند، بلكه معتقد است كه «مسلمات واقعی درباره‌ی بیولوژی، تحریف و مخدوش شده‌اند تا ریشه‌های اجتماعی ستمدیدگی زن از نظر پنهان شود.» (صص2و21)

خودشناسی  ِ نقاد

درحاشیه و معرفی  ِکتاب تجدد و تجددستیزی در ایران

 تجدد واقعی بیش از هر چیز نوعی خود شناسی ِ نقاد است. (ص84)

شناسنامه‌ی کتاب: تجدد و تجددستیزی در ایران، عباس میلانی، نشر اختران، 359 صفحه، رقعی، چاپ پنجم، 1383، 3500 تومان.

طرح یک مسأله :

در روزهای پایانی سال 83، گروه تاریخ «عصر کتاب»، کتاب ِ «تجدد و تجددستیزی در ایران» نوشته‌ی دکتر عباس میلانی را در تالار سهروردی زنجان، به نقد و بررسی نشسته بود. نفس برگزاری چنین نشستی، مبارک، تحسین‌برانگیز و شایان امیدواری در استمرار کنفرانسی چنین انتقادی در مقوله­ی تاریخ و تاریخ‌نگاری‌ست . اما نکاتی چند بایسته‌ی یادآوری‌اند:

1- کتاب ارجمند دکتر میلانی، مجموعه مقالاتی زیر عنوان «تجدد و تجددستیزی در ایران»، در حوزه‌ی ادبیات و ژانر (نوع) مقاله‌ی ادبی، جای می‌گیرد و نه در حوزه‌ی تاریخ.1 اگر چه «باید تاریخی بودن متون ادبی و ادبی بودن متون تاریخی را، در آن واحد، در نظر گرفت» (ص128) چرا که «هر سند تاریخی، بالمآل نوعی متن ادبی، و هر متن ادبی سرانجام نوعی سند تاریخی است.» (همان)

اما چون این اولین بار نیست که کتاب‌هایی از این دست و غیرمرتبط با حوزه‌ی تاریخ، از سوی گروه تاریخ، انتخاب می‌شود2، پس باید گفت که اعضای محترم بررس و انتخاب‌کننده‌ی کتاب، نیازی حتا به مشاهده‌ی کتاب (خواندن‌اش پیشکش)، پیش از انتخاب آن، احساس نکرده‌اند، و تنها به عنوان ِ کلی و نسبتاً تاریخی ِ آن توجه نموده‌اند، و به نام نویسنده‌ی آن که ظن تاریخی‌نویس بودن او با توجه به کتاب ِ « معمای هویدا»3 قریب به یقین آمده است.

یادم هست در همان سال‌های دبیرستان‌ام (شاید 78 یا 79) که تهران بودم، و خِیر سرم مثلاً درس می‌خواندم، گذرم افتاده بود به بساطی‌های افست‌فروش. ده‌ها کتاب خریده بودم و گاه حتا مخفی‌شان هم نگه داشته بودم، از دلهره‌ی این که مبادا بو ببرند اهل خانه که پسر گُل به سرشان، فرزند ارشد و امید همه‌ی خاندان ِ دو طایفه‌ی پدری و مادری، افتاده تو خط ِ کتاب‌های ِ قاچاق؛ و تو فرض کن در خط ِ هرویین و ماری‌جوانا مثلاً!

در این برو بیاها به سرم می‌زد گاهی، که فله‌ای از کتاب‌های خوانده و نیمه‌خوانده را ببرم و بدهم به یکی از این دلال‌ها و دو جین ِ دیگر بردارم و بگویم: حساب، بی‌حساب. یک‌بار برای همیشه اما دار و ندارم در این قمار رفت: مجموعه شعرهای میرزاده عشقی، شیخ بهایی، عبید زاکانی، و رمان‌هایی مثل باشرف‌ها و ... یکی هم کتاب «سنگی بر گوری» جلال آل‌احمد. «دو جین» هم خیال ِخام بود و یک کتاب ِ زوار دررفته هم نمی‌شد خرید با پول آن همه کتاب که بر باد رفته بود. ولی خب چه می‌شد کرد که من در این معامله راه برگشتی نداشتم؛ به حکم غرور و کمی هم کم‌رویی‌ام، نمی‌شد که دَبه کنم! پس گذشت و رفت، و شد آن‌چه نباید.

تازه‌ترین کتابی که خوانده‌ام از علی‌رضا نوری‌زاده است: فلاحیان مردی برای همه‌ی فصول جنایت، چاپ اول، آوریل 2002 (اردیبهشت1381)، نشر نیما، آلمان.

این کتاب البته تازه نیست و اغلب اطلاعات‌اش، هم در خبرگزاری‌های غیررسمی و برون‌مرزی، و هم در نوشته‌های دو مبارز و روزنامه‌نگار آزادی‌خواه، عمادالدین باقی و اکبر گنجی، در همان سال‌های 78 و 79 دست به دست شده و حتا به شکل کتاب نیز منتشر شده‌اند. که باید گفت اولین و مهم‌ترین ناشر اغلب آن‌ اسرار، خودِ نوری‌زاده بوده‌ است؛ نوری‌زاده، این روشنگر نستوه و پرجرأت، که کتاب‌اش را به اکبر گنجی ِ هنوز زندانی،‌ تقدیم کرده است، در آن از روابط ِ شیخ علی فلاحیان (وزیر اطلاعات رفسنجانی)، با معشوقه‌های جفت و تاق‌اش، در مصاحبه با زیردستان ِ به خارج گریخته‌اش پرده برمی‌دارد. او با حمید و فاطمه ــ یک زوج مذهبی که از وردستان ِ فلاحیان بوده‌اند و در باشگاه‌های اقتصادی و به اصطلاح فرهنگی ِ او هر کدام مسؤولیتی داشته‌اند‌ـ به گفت‌وگو می‌نشیند و از تجمل‌پرستی و عیاشی خانواده‌ی وزیر تشکیلات ِ سربازان گمنام ِ امام زمان سخن می‌گوید.

شناسنامه‌ی کتاب: گفت‌وگوهای پس از یك خاكسپاری، یاسمینا رضا، ترجمه‌ی فتاح محمدی، نشر هزاره‌ی سوم (زنجان)،96 صفحه، پالتویی، چاپ اول800،1382 تومان.

«تماس با فرهنگ غرب وقتی از فاصله‌ی دور باشد نتیجه‌اش این می‌شود كه می‌بینیم كسانی مثل "یاسمینا رضا" یا "اریك امانوئل اشمیت" را به عنوان غول‌های نمایشنامه‌نویسی فرانسه به جامعه‌ی ما معرفی می‌كنند. این‌ها نویسندگان عامه‌پسندند. گیریم آدم‌های استخوان‌داری هستند و در كارهایشان ذوقی هست، اما در نهایت جایشان در ردیف نویسندگان بولوار است. این‌ها كجا و پدیده‌ای مثل "برنار ماری كولتز" كجا كه یك شكسپیر معاصر بود و یك خط هم تا به حال ندیده‌ام از او ترجمه كرده باشند در داخل، یا در زمینه‌ی رمان و نمایشنامه كسی مثل "توماس برنهارد" ِ اتریشی یك غول است اما یك خط از او ترجمه نشده.» [1]